HISTORIA CUKROWNI IM. FR. MALINOWSKIEGO
W SOKOŁOWIE PODLASKIM /skrócona/

Cukrownia w Sokołowie Podlaskim została zbudowana w 1845 r. przez właściciela majątku Przeździatka – Hirszmana i nazwana od imienia jego żony „Cukrownia i Rafineria Elżbietów”.
W roku 1873 przeszła na własność barona Stanisława Lesera. W 1904 r. Cukrownia i Rafineria zostały spalone w tymże roku odbudowane. W l928 r. w następstwie poważnego zadłużenia przejął Cukrownię i rafinerię na własność Bank Handlowy w Warszawie, unieruchamiając je do roku 1930. W roku tym Bank Handlowy wydzierżawił Cukrownię Spółce Akcyjnej, która zmieniła nazwę na: „Cukrownia i Rafineria Sokołów”.
Spółka ta w roku 1935 dzierżawę odstąpiła nowo powstałej Spółce Akcyjnej Plantatorów Buraka Cukrowego z właścicielem majątku Przeździatka Malewiczem na czele.
Spółka ta prowadziła przedsiębiorstwo do wybuchu wojny w 1939 r. Cukrownia w latach międzywojennych przerabiała 500 ton buraków na dobę. 

W czasie okupacji cukrownia była pod zarządem niemieckim. Ustępujący faszystowski okupant zniszczył cukrownię przez wysadzenie w powietrze i spalenie. Gdy władze polskie nazajutrz po wyzwoleniu obejmowały fabrykę na placu płonęły jeszcze hałdy węgla.

Na początku 1945 r. Centralny Zarząd Przemysłu Cukrowniczego chcąc zabezpieczyć załodze cukrowni pracę zezwolił na uruchomienie tartaku w zaadoptowanych ruinach cukrowni.
Jednocześnie przez cały ten okres trwały starania o decyzję odbudowy zniszczonego zakładu pracy. 

Okres odbudowy cukrowni zaplanowany został na 2 lata. Zdolność przerobowa przewidywana była na 1200 ton buraków na dobę, ponieważ zdolność przerobowa z okresu międzywojennego nie znajdowała ekonomicznego uzasadnienia. Decyzja o odbudowie cukrowni zapadła w 5 lat po jej zburzeniu. Na szczeblu instancji nadrzędnych były poważne obiekcje co do celowości odbudowy zniszczonego zakładu.
Przed zakładem o dużym przerobie stawał problem zaopatrzenia w wodę oraz surowiec. Samo miasto Sokołów ani też najbliższe okolice nie posiadały naturalnego ujęcia wodnego oraz dostatecznego zaplecza surowcowego. Odbudowę cukrowni zdecydowano jednak ze względu na lokalne warunki gospodarcze. Cukrownię odbudowano na bazie zdemontowanych maszyn i urządzeń z cudowni nie zakwalifikowanych do odbudowy borykając się niejednokrotnie z trudnościami transportowymi i montażowymi. 

W Sokołowie jak i w całym przemyśle cukrowniczym brak było wysoko kwalifikowanej kadry technicznej oraz mistrzów montażowych. Odbudowanie cukrowni w tak krótkim czasie możliwe było tylko dzięki wielkiemu zrozumieniu i zaangażowaniu pracowników od lat związanych zakładem.

W pierwszej kampanii jako próbnej przerobiono 1000 ton buraków. Następne kampanie były lepsze, ale nie zaspakajały ambicji załogi ponieważ cukrownia nie osiągała planowanej produkcji, a jakość jej budziła zastrzeżenia. Dzięki uporczywej pracy załogi oraz wprowadzeniu nowoczesnej techniki i racjonalizacji zdolność przerobowa wzrastała a jakość produkcji kwalifikowała się na eksport.
Rok 1958 był dla cukrowni okresem przełomowym. We współzawodnictwie ogólnokrajowym załoga cukrowni "Sokołów" zajęła pierwsze miejsce .Sukces ten został powtórzony w 1959 r.
Zarządzeniem Nr. 371 Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia 25 maja 1959 r. cukrownia „Sokołów” otrzymała nazwę miejscowego działacza ruchu robotniczego i rewolucyjnego tow. Franciszka Malinowskiego.
Począwszy od 1958 r. cukrownia stała się zakładem rentownym. Załoga zaczęła wypracowywać fundusz zakładowy. Przy niewielkich nakładach finansowych, sposobem gospodarczym, przystąpiono do modernizacji zakładu. Dzięki wprowadzonym usprawnieniom oraz wymianie niektórych agregatów zdolność produkcyjna zakładu z każdym rokiem wzrastała.
Wysokie osiągnięcia załoga uzyskiwała bez większych nakładów inwestycyjnych. 

W założonym okresie rozbudowy 1966-69 zakład zmodernizowano i wmontowano nowoczesne urządzenia:
1. Wymieniono wszystkie urządzenia produktowni.
2. Dostawiono nową halę produkcyjną w której zainstalowano krajalnice i dwa dyfuzory Dds.
3. Piec wapienny.
4. Płuczkę buraczaną.
5. Kotły saturacyjne.
6. Kocioł.
7. Turbozespół.
8. Magazyn cukru.
W l971 r. zamontowano nowy I-szy dział wyparki.
W 1972 r. przebudowano stację filtracji wstawiając nowoczesne zagęszczalniki i filtry próżniowe.
W 1973 r. wymieniono wirówki periodyczne na ciągłe do cukrzycy II-ej.

Do cukrowni wprowadzono automatykę która objęła następujące stacje: dyfuzję, defekację, wirówki II-go produktu, a w roku bieżącym zamierza się zautomatyzować regulację poziomu soków na wyparce i gotowanie c ukrzyc.

Obecnie cukrownia im. Fr. Malinowskiego w Sokołowie Podlaskim jest największą cukrownią na Mazowszu i jedną z większych w Polsce. Cukier wyprodukowany w Sokołowie sprzedawany jest na rynku krajowym, część kierowana jest na eksport do wielu krajów.

Rozwój osady cukrowniczej

Do 1945 r. osada cukrownicza składała się z 11 domków /w tym 3 drewniane/ bez światła i wody. Równocześnie z rozwojem zakładu produkcyjnego następowała poprawa warunków socjalno-bytowych oraz kulturalnych załogi. W pierwszych latach powojennych wybudowano budynek przedszkola na 60 miejsc, świetlicę, która również spełniała rolę sali kinowej, stołówkę na 60 miejsc, zastępczy hotel – barak na 34 łóżka, 4 budynki mieszkalne dla 45 rodzin, ambulatorium przyzakładowe, stadion sportowy. Dzielnica otrzymała wodę i światło.
Od 1958 r. kontynuowano budownictwo mieszkaniowe, z funduszu zakładowego. Do 1968 r. wybudowano sześć domów dla 53 rodzin. W 1969 r. oddano do użytku następny budynek 14-to rodzinny. W 1970 r. ukończono budowę hotelu robotniczego na 146 łóżek. W 1972 r. pracownicy otrzymali dwa 14-to rodzinne bloki mieszkalne. 1972/73 oddano do użytku 14 rodzinny dom po kapitalnym remoncie. Obecnie realizuje się kapitalny remont 14-to rodzinnego domu mieszkalnego oraz załatwia się formalności dotyczące budowy nowego bloku mieszkalnego.
W całym okresie rozbudowy szczególnie w latach ostatnich prowadzi się konserwację i remonty mieszkań pracowniczych.

Pracownicy cukrowni im. Fr. Malinowskiego w Sokołowie Podlaskim, którzy swoją praca wnieśli duży wkład w odbudowę i organizację zakładu w latach powojennych.

Tadeusz Brzozowski – stolarz modelarz, członek PZPR, odznaczony Odznaka Przodownika Pracy.

Adolf Buchalski – kierownik placu – rencista, członek PZPR, działacz społeczny, odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi oraz wieloma wyróżnieniami.
Kazimierz Dąbrowski – tokarz, wyróżniony dyplomem uznania.
Antoni Imieliński – główny mechanik, członek PZPR, wielokrotnie wyróżniony min. Brązowym Krzyżem Zasługi.
Antoni Jachimczuk – stolarz, emeryt, członek PZPR, odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Jan Jabłoński – ślusarz, członek PZPR, posiada Odznakę Przodownika Pracy. Działacz społeczny.
Józef Jaworski – ślusarz, emeryt, członek PZPR, wielokrotnie wyróżniony działacz OSP.
Mieczysław Młynarczuk – ślusarz, działacz społeczny, członek Rady Rob. wyróżniony.
Antoni Modzelewski – ślusarz, emeryt, członek PZPR, wielokrotnie wyróżniony.
Aleksander Pruszkowski – monter, emeryt, członek PZPR, wielokrotnie wyróżniony.
Franciszek Roman – inspektor surowcowy, członek PZPR, działacz społeczny wyróżniony.
Strubel Jan – ślusarz, członek PZPR, wyróżniony m.in. Złotą Odznaką Przodownika Pracy, Brązowy i Srebrny Krzyż Zasługi, Medal X-lecia. Złota Odznaka Zasłużonego dla woj. warszawskiego i Odznaka Racjonalizatora, Odznaka Przodownik Pracy Socjalistycznej.
Tadeusz Skrzeszewski – ślusarz, członek PZPR, wielokrotnie wyróżniony m.in. Odznaką Przodownika Pracy.
Henryk Siwiński – ślusarz, członek PZPR, posiada Odznakę Przodownika Pracy.
Kazimierz Tepli – II mechanik /nie żyje/ były członek PZPR, wyróżniony Odznaką Przodownika Pracy.
Antoni Wochna – ślusarz, emeryt, członek PZPR, wielokrotnie wyróżniony m.in. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Stanisław Krawczyk – gł. księgowy, emeryt, Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi.

Ponadto za odbudowę zakładu Złote Krzyże Zasługi otrzymali: 

inż. Józef Wich – kierownik odbudowy.
inż. Bolesław Grzybowski – dyrektor cukrowni w latach 1948-1952.
Inż. Mirosław Kowalewski – naczelny inżynier.

Ludzie dobrej roboty

W l971 r. 11 pracowników litycznych zostało odznaczonych: 

Odznaką Zasłużonego Pracownika Socjalistycznej Pracy

Maczuga Antoni – murarz, mistrz wirowni
Rochulski Edward – elektryk.

Odznaką Przodownika Pracy

Grądzki Tadeusz – mistrz wyparki
Strąk Roman – spawacz – gotowacz
Śliwiński Henryk – ślusarz
Pencak Michał – gotowacz II cukrzycy
Księżopolski Eugeniusz – kotłowy
Kaniuk Stefan – maszynista parowozowy
Kanabrodzki Tadeusz – monter wag
Jaszczuk Czesław - ślusarz
Jarmoliński Józef - monter sprzętu ciężkiego.

W roku 1973 Odznaką Przodownika Pracy Socjalistycznej wyróżniono 17 pracowników.
Pracownicy aktualni wyróżniający się w pracy zawodowo-społecznej.

Ludzie dobrej roboty

Kościańczuk Kazimierz – ślusarz brygadzista
Kaczor Józef – ślusarz brygadzista
Śliwka Henryk – ślusarz brygadzista
Mateusiak Franciszek – elektryk
Jarmoliński Józef – ślusarz brygadzista
Chomka Janina – robotnica
Grudziewski Zdzisław – ślusarz operator
Kusak Jan – spawacz
Chiczewski Antoni – kierowca
Prokurat Wiesław – murarz
Czarnocki Stanisław – robotnik za i wyładunkowy.

Czyny społeczne:

Czyny społeczne mają swoją głęboką tradycję w Cukrowni. Natychmiast po wyzwoleniu załoga uprzątała gruzy, porządkowała teren i angażowała się do pracy nie bacząc na możliwości płatnicze tymczasowego zarządu Cukrowni. W czasie odbudowy w czynie społecznym rozebrano części murów starych hal fabrycznych i wyburzono stare budynki biurowe i mieszkalne uprzątając miejsce pod nowe. Wykonano wiele prac społecznych przy odbudowie których wartość szacuje się na sumę 0,5 mln. zł. W latach późniejszych w czynie społecznym wykonano m. innymi następujące poważniejsze prace:
1. Porządkowanie, niwelacje, zazielenienie i ogrodzenie terenu przedszkola wartość 30000 zł.
2. Porządkowanie, niwelacja i ogrodzenie terenów przy wszystkich blokach mieszkalnych wartość około 20 000zł.
3. Budowa stadionu wartość około 20 000zł.
4. Budowa basenu kąpielowego wartość 30000zł. 
5. Budowa ulicy przy blokach mieszk. /I rząd/ wartość ok. 5 tys. zł.
6. Wykonanie kwietników przed blokami /I rząd/ wartość około 10 tys. zł.
7. Wybudowanie piwnic przy ulicy Kochanowskiego wartość około 20 tys. zł.
8. Wybudowanie 2 budynków gospodarczych przy ul. Kochanowskiego wart. około 40 tys. zł.
9. Rozbiórka 4 starych domów mieszkalnych wartość ok. 45 tys. zł.
10. Wybudowanie dużego budynku gospodarczego przy nowych blokach – wartość około 5 tys. zł.
11. Uporządkowanie i zasiedlenie terenu wokół hotelu cukrowniczego – wartość około 5 tys. zł.
12.Porządkowanie fabryki i placu fabrycznego – wartość około 30 tys. zł.
13. Rozładunek wagonów z cegłą i załadunek wagonów z cukrem eksportowym w okresie niedoboru pracowników kampanijnych – wartość około 5 tys. zł.
14. Wykop pod fundamenty do 3-ch budynków gospodarczych przy ulicy Węgrowskiej 10a – wartość około 20 tys. zł.
15. Wykonanie izolacji i odwodnienia piwnic – wartość około 20 tys. zł.
16. Wykop i wykonanie fundamentów pod dom mieszkalny przy ulicy Kochanowskiego – wartość około 15 tys. zł.
Ponadto Cukrownia jako Zakład pomagała w czynie społecznym w budowie Szkoły Nr. 2 oraz sal gimnastycznych przy szkołach Nr. 2 i Liceum Ogólnokształcącym, ogólna wartość wymienionych czynów społecznych oblicza się na 0,855 miliona. Jest to suma tylko częściowo obrazująca społeczny nakład pracy ludzi zatrudnionych w cukrowni.
Na przestrzeni wielu lat, w chwilach ciężkich dla zakładu załoga niejednokrotnie udowodniła swoje zaangażowanie, bezinteresowność i troskę  o swoje miejsce pracy i obiekty z nim związane.

Wyniki produkcyjne, wkład do banku 30 mld., nowości.

Osiągane przez Cukrownię wyniki produkcyjne są coraz lepsze. Za rok 1973 osiągnięto obniżkę kosztów produkcyjnych o 5.408000 zł w stosunku do roku 1972 poprzez obniżenie strat produkcyjnych. Fabryka jest w ciągłej modernizacji. W okresach remontowych instaluje się szereg nowoczesnych urządzeń, wprowadza się na szeroką skalę automatyzację procesu jak również szereg usprawnień zgłoszonych przez pracowników – racjonalizatorów. Poprzez modernizację zakładu, wprowadzanie nowości osiąga się coraz lepsze wyniki, radykalnie poprawiają się warunki pracy załogi.
Z tytułu poprawy efektywności gospodarowania w roku 1974 cukrownia wypracuje efekty finansowe w wysokości 11920 tys. zł.
Planowane efekty otrzyma się poprzez
- poprawę wskaźnika ubytku surowca
- polepszenie wskaźnika strat produkcyjnych 
- obniżenie zużycia materiałów jak: węgla, koksu, kamienia wapiennego, worków poprzez obniżenie strat nadzwyczajnych.